środa, 9 października 2024

Złoty Potok - Dworek Zygmunta Krasińskiego

 









Wzywam cię w boskiej wspomnienia godzinie,

Stań tu przede mną, nim ta chwila minie -

Stań tu przede mną - lecz jak wtedy - cała

Lekkimi szaty błękitna i biała,

Z dumy ponurym na ustach znamieniem,

Z smutku na czole niewymownym cieniem,

Piękna w tym smutku i dumie zarazem -

Na pół stworzona potęgi obrazem,

Na pół nieszczęścia! - O, stań tu przede mną -

W tej samej chwili raz jeszcze bądź ze mną!

Niech głos twój słyszę, niech ujrzę twą postać,

Choćbym miał potem w  wiecznym szale zostać

I wołać wiecznie: "Gdzie ona? gdzie ona,

Ta cudna moja - ta moja stracona?"

( Zygmunt Krasiński) 







W Złotym Potoku w kompleksie pałacowo-parkowym oprócz Pałacu Raczyński znajduje się również Dworek Krasińskiego... Parterowy budynek dworu nazwany jego został wzniesiony prawdopodobnie  w 1829 roku z inicjatywy Stanisława Leskiego herbu Gończa... Leski był siostrzeńcem poprzedniego właściciela Potoka, Michała Pruszaka herbu Leliwa, pułkownika wojsk napoleońskich... Dziesięć lat później dworek należał do Skarżyńskich, a niedługo potem do Pintowskich...

Dworek wzniesiony na planie prostokąta, prezentuje sobą styl klasycystyczny... Dziewięcioosiowa elewacja frontowa posiada ganek wsparty na dwóch kolumnach toskańskich... Dach kryty jest gontem... Wnętrze dworku zostało przebudowane po pożarze w 1952 roku...



Zygmunt Krasiński, wybitny twórca romantyczny, poeta, prozaik, filozof i dramatopisarz urodził się 19 lutego 1812 roku w Paryżu... Jego ojciec - Wincenty Krasiński był generałem wojsk napoleońskich, a później lojalny poddany cara Rosji... Ojcem chrzestnym był sam Napoleon, choć to nie on trzymał go do chrztu... Nadano mu, zgodnie z tradycją, pięć imion - Napoleon, Stanislaw, Adam, Feliks i Zygmunt...  Był jedynakiem... Matkę stracił gdy miał kilkanaście lat... Ojciec drugi raz się nie ożenił... Zygmunt studiował prawo w Warszawie... 

Mając siedemnaście lat wyjechał do Genewy i od tej pory mieszkał za granicą, głównie we Włoszech i Francji... Posiadacz tytułu hrabiowskiego, był zamożny i niezależny, był ordynatem na Opinogórze...   Zygmunt wybrał mieszkanie poza krajem, aby uniknąć planów ojca co do jego kariery dyplomatycznej w służbie cara... 

Zygmunt w wieku 22 lat spotkał kobietę, w której zakochał się a nie mógł jej poślubić... Joanna Bobrowa a właściwie Bóbr -Piotrowicka, miała wówczas 27 lat i była żoną ziemianina z Wołynia i matka dwóch córek... Krasiński poznał ją w Rzymie, dokąd przyjechała w celu podreperowania zdrowia... Chociaż kochankowie zachowywali ostrożność, plotki o romansie poety z mężatką rozchodziły się po Europie... 

Ojciec spotkał się z synem w Neapolu w 1838 roku aby wyperswadować mu ten romans i by rozpoczął starania o rękę bajecznie bogatej Elizy Branickiej... Obaj zostali zaproszeni na uroczystą polską Wigilię wydaną w Palazzo Gallo, należącym do wdowy Honoraty z Orłowskich Komarowej... Tu spotyka się z córką gospodyni, Delfiną Potocką, która stała się jego Muzą i powiernicą... Dla Krasińskiego okazała się prawdziwym objawieniem - poeta zupełnie stracił dla niej głowę... Małżeństwo Delfiny z Mieczysławem Potockim rozpadło się, gdyż partner był domowym sadystą, dziwakiem i skąpcem... W ramach separacji zobowiązał się wypłacać Delfinie 100 tysięcy franków rocznie, w tej sytuacji nie miała ona żadnych problemów finansowych...  Delfina była rówieśnicą Bobrowej, olśniewała urodą, dysponowała dużą inteligencją, czarowała śpiewem... Oprócz muzyki uprawiała także malarstwo...
Romans Delfiny i Zygmunta trwał kilkanaście lat, mimo małżeństwa Krasińskiego...

Zygmunt w 1838 roku poznał również Elizę Branicką, ale to Delfiną był oczarowany... Po naciskach ojca a może groźbie odcięcia funduszów, poeta zgodził się na małżeństwo z Elzą w 1843 roku w Dreźnie... Krasiński okazał się znamienitym aktorem... Namiętnie korespondował z kochanką, planując kolejne spotkania, a pod okiem ojca czule opiekował się żoną... Krasińska nie protestowała, a w listach do rodziny twierdziła, że głosy o wciąż trwającym romansie męża są tylko plotkami...

Zygmunt Krasiński przebywał na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej trzykrotnie... Po raz pierwszy w październiku 1849 roku wraz z żoną Elizą z Branickich, i ojcem hrabią generałem Wincentym Krasińskim... Złożył wizytę na Jasnej Górze i zwiedził okolice Częstochowy... Jura tak bardzo  spodobała się Krasińskim, że w 1851 roku ojciec Zygmunta  nabył dobra złotopotockie od Cypriana  Pintowskiego... Zygmunt kolejny raz odwiedził Złoty Potok w grudniu 1852 roku... 


Na dłużej poeta przyjechał do dworku wraz z rodziną latem w 1857 roku... Zygmunt z żoną i dziećmi dokonuje licznych wędrówek po okolicy... W czasie tych spacerów poeta nadaje nazwy tutejszym skałom, stawom i źródłom... Sielski pobyt przerywa śmierć najmłodszej córki, czteroletniej Elżbiety...







Z ganku weszłam do niedużej sieni...  Od  razu moją uwagę przykuwają niewielkie obrazy stworzone przez Jolantę Madej, artystkę po ASP w Krakowie... Podziwiam na nich piękno przyrody i otaczającego świata... W tym pomieszczeniu znajduje się również kasa, można też nabyć drobne pamiątki, przewodniki i mapy po Jurze Krakowsko-Częstochowskiej... Muzeum podzielone jest na dwie części...  Z sieni  na prawo, przechodzę do dwóch niewielkich pomieszczeń, których znajdują się nieliczne eksponaty po Krasińskich... Są dwa zydle tzw. sgabello z XIX wieku, bardzo ładny stolik intarsjowany, bardzo ciekawy piec kaflowy tzw. piec herbowy z XIX wieku, na kaflach możemy zobaczyć średniowieczne herby rycerskie, jest też kilka obrazów o tematyce religijnej m.in. Chrystus na krzyżu -XVIII wiek... 







Wśród prezentowanych eksponatów znajdują się pierwsze wydania niektórych utworów Zygmunta Krasińskiego, dwie serwantki wypełnione bibelotami Krasińskich, popiersie Caracalli, cesarza rzymskiego, konsola ścienna z XIX wieku,  portret Wincentego Krasińskiego z XIX wieku... Na ścianach możemy zobaczyć fragmenty listów pisanych przez Krasińskiego m.in. do Delfiny Potockiej, żony Elizy, Aleksandry Potockiej...











W kolejnym pomieszczeniu znajduje się portret dzieci Krasińskich, oraz portret dziecięcy Zygmunta Krasińskiego, Elizy Krasińskiej namalowany przez Franza Xavera Winterhalter'a, portret Delfiny Potockiej... W tym pomieszczeniu znajdują się marmurowe popiersia: Zygmunta i Elizy Krasińskich, komplet mebli w stylu klasycystycznym z początku XX wieku , zegar konsolowy oraz pianino marki Erard, wybrane w Paryżu przez Fryderyka Chopina dla muzy poety, Delfiny Potockiej...












W drugiej części Muzeum Krasińskich prezentowana jest wystawa: Wrześniowym Szlakiem 7. Dywizji Piechoty. Bitwa pod Janowem 1939... Dywizja Piechoty od pierwszych minut II wojny światowej podjęła walkę z niemieckim agresorem... Na wystawie możemy poznać losy żołnierzy walczących pod Janowem...

Kolejna wystawa upamiętnia bitwę stoczoną 8 lub 9 lipca 1863 roku w okolicach Zloty Potok... Starcie zakończyło się klęską powstańców dowodzonych przez kapitana Zygmunta Chmieleńskiego...

Złoty Potok na Jurze to miejsce wyjątkowe, które ma wiele do zaoferowania m.in. historyczną pstrągarnię, liczne ostańce, Rezerwat leśny" Parkowe", wywierzyskowe źródła i dolina Wiercicy...



Bardzo dziękuję za odwiedziny i pozostawione komentarze...
Życzę pięknych, jesiennych dni...
Pozdrawiam wszystkich bardzo serdecznie...


czwartek, 3 października 2024

Złoty Potok - Pałac Raczyńskich

 







Nie każdy jest twoim przyjacielem.

To, że cię otaczają i się z tobą śmieją, nie oznacza, że są dla ciebie.

To, że klepią cię po plecach, nie oznacza wcale,

że kiedyś nie będą cię w nie dźgać.

Ludzie nie raz udają dobrych.

Zazdrość czasem żyje niedaleko, 

więc dobrze poznaj swoje najbliższe otoczenie.

(Trent Shelton)















Na wizytę w Złotym Potoku od dawna miałam ochotę... Jednak nigdy jakoś mi się nie składało aby odwiedzić tę miejscowość... W końcu się udało... Tego dnia wracałam z Zamku Olsztyn, wystarczyło lekko zboczyć z trasy i zahaczyć o Złoty Potok...

Jest to niewielka miejscowość położona w województwie śląskim, w sercu Jury Krakowsko-Częstochowskiej...  Jej ozdobą jest m.in. malowniczy  zespół pałacowo-parkowy, z którym związała się historia życia znanych rodów: Krasińskich i Raczyńskich...

Historia Złotego Potoku sięga XIII wieku, gdy wieś była własnością rodu Odrowążów... W tym samym czasie wybudowano tu pierwszy dwór... W kolejnym wieku, z inicjatywy  rodziny Potockich, stanęła wieża obronna... W XVI wieku zostaje zbudowany dwór obronny zwany Zameczkiem, który przechodzi z rąk do rąk, niszczejąc i podupadając na znaczeniu... Mimo że jest zniszczony i nienadający się do zamieszkania, zostaje zakupiony przez Stanisława Leskiego w 1827 roku... Obok zrujnowanego zamku wybudował parterowy dworek...  Kolejnymi właścicielami Złotego Potoku byli: Skarżyńscy i Pieniowscy... W 1851 roku nowym właścicielem zostaje hrabia Wincenty Krasiński...  Na miejscu zniszczonego zamku wzniósł rezydencję pałacową w stylu neoklasycystycznym... 




Po śmierci hrabiego Zygmunta Krasińskiego, olbrzymi majątek w Złotym Potoku odziedziczyła jego córka Maria Beatrix... Była obdarzona urodą, inteligencją, bogatą wyobraźnią i darem poetyckim, ale jej twórczość nie wyszła poza krąg towarzyski... W 1872 roku zabiegał o jej rękę król Szwecji  i Norwegii, Karol XV Bernadotte, którego nagły zgon jakby plany te przekreślił...  W 1877 roku Maria Beatrix wyszła za mąż za Edwarda Aleksandra Raczyńskiego i zamieszkali w pałacu w Złotym Potoku... 

Małżeństwo okazało się nieudane... Maria cierpiała nie tylko na nieuleczalną wówczas gruźlice, ale zdradzać poczęła objawy choroby psychicznej, opuszczając męża, zabierając małoletniego syna Karola Rogera, przebywając w Włoszech, głównie w Wenecji, pogrążona w romansach i morfinizmie... Zmarła w 1884 roku... Właściwie przyczyną jej śmierci było utonięcie w jeziorze Como - nie wiadomo czy był to nieszczęśliwy wypadek czy samobójstwo...



Pałac prawdopodobnie w XIX wieku został otoczony przez bardzo piękny, prawie czterdziestohektarowy park w stylu angielskim... Został zaprojektowany przez Franciszka Szaniora, twórcę ogrodów, projektanta wielu założeń parkowych... W centralnej części założenia parkowo-pałacowego znajduje się malowniczy staw...







Staw powstał ze spiętrzenia potoku Wiercica, który przepływa z południa na północ i przecina park... Nazwa stawu Irydion pochodzi od tytułu dramatu historyczno-filozoficznego i nadał ją sam Zygmunt Krasiński...

Od strony zachodniej w pobliżu stawu rozlokowały się zabudowania mieszkalne i gospodarcze  służby  pałacowej, to tak zwane domy dworskie... Po stronie wschodniej, na wzgórzu góruje bryła wspaniałego, neoklasycystycznego pałacu...








Pałac otacza naturalny, bardzo piękny park... Rozległy staw i  ogromne, stare drzewa tworzą mikroklimat... Rosną tutaj gatunki rodzimie m.in. dąb szypułkowy, lipa drobnolistna, topola biała oraz wiele egzotycznych gatunków drzew i krzewów... Spacerując alejkami możemy podziwiać  m.in. tulipanowce, suchodrzew tatarski, lipy amerykańskie, wiązy syberyjskie, kaliny koralowe, jaśminowce wonne, modrzewie japońskie, choiny kanadyjskie...

Niespiesznie spacerowałam po tym malowniczym miejscu... Park tego dnia wyglądał niezwykle urokliwie, promienie słońca igrały na powierzchni wody, tworząc migocące refleksy, tańczyły wśród drzew i alejek... To był niezapomniany widok...










Po wcześniej śmierci Marii Beatrix Raczyńskiej majątek otrzymuje syn Karol Roger Raczyński... To właśnie on zleca renowację i przebudowę pałacu w latach 1903 - 1905 Janowi F. Heurichowi i Zygmuntowi Hendlowi, polskim architektom... Kiedy hrabia ożenił się z księżną Stefanią Czetwertyńską, przygotował pałac jako  swoje gniazdo rodzinne... 

Korpus główny nakryty jest dachem czterospadowym nakrytym blachą czerwoną... Front zwrócony na zachód zdobi pięcioosiowy ryzalit, zakończony trójkątnym przyczółkiem z akroteriami i kartuszem herbowym Raczyńskich... Na osi głównej znajdują się portyki filarowe, których zadaszenia tworzą tarasy... Wejście flankują dwa marmurowe lwy podtrzymujące tarcze z herbem Nałęcz Raczyńskich oraz Pogonią Ruską...
w czasie II wojny światowej hitlerowcy przejęli pałac a Raczyńscy zostali przeniesieni do dworku... Po wojnie władze komunistyczne zabroniły Raczyńskim powrotu do Złotego Potopu... W pałacu urządzono Technikum Rolnicze... Obecnie budynek stoi pusty...



Bardzo dziękuję za odwiedziny i pozostawione komentarze...
Życzę dużo pięknych jesiennych dni...
Serdecznie wszystkich pozdrawiam...


Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...